Opinie: We moeten stoppen met doen alsof AI onze banen niet zal afpakken

Elke keer als er een nieuw AI-model wordt gelanceerd — en dat gebeurt tegenwoordig om de paar weken — krijgen we dezelfde geruststellende boodschap. AI zal ons niet vervangen, het zal ons aanvullen. Het neemt het saaie werk over, zodat wij ons kunnen focussen op creativiteit en menselijk contact. Klinkt prachtig. Maar het klopt niet meer.

Vorige week kondigde Proximus aan dat het tegen 2027 duizend banen schrapt, grotendeels in klantenservice en administratie. Die functies worden overgenomen door AI-systemen. Bpost maakte soortgelijke plannen bekend. En in de media-industrie — mijn eigen sector — verdwijnen redactiefuncties in een tempo dat je duizelig maakt.

Ik hoor de tegenwerping al: er komen ook nieuwe banen bij. AI-trainers, prompt engineers, data-ethici. Dat klopt. Maar die nieuwe functies vragen andere vaardigheden, andere opleidingen, een ander profiel. De vijftigjarige bediende bij een verzekeringsmaatschappij wordt niet zomaar een AI-engineer. Dat is geen kwestie van omscholing; dat is een fundamentele mismatch.

Wat mij het meest stoort, is de intellectuele oneerlijkheid waarmee dit debat wordt gevoerd. Politici en CEO's herhalen als een mantra dat AI "complement, niet substituut" is, terwijl ze in hun boardrooms precies het omgekeerde plannen. Ik heb het zelf gezien: bedrijven die een AI-strategie presenteren aan hun personeel als "efficiëntiewinst", terwijl de spreadsheet eronder gewoon een headcount-reductie toont.

We moeten dit eerlijk durven benoemen. Niet om paniek te zaaien, maar om ons voor te bereiden. België heeft een van de sterkste sociale vangnetten ter wereld, maar dat vangnet is gebouwd voor een industriële economie. Tijdskrediet, brugpensioen, werkloosheidsuitkeringen — het zijn instrumenten van de vorige eeuw. We hebben een nieuw sociaal contract nodig dat rekening houdt met een wereld waarin een aanzienlijk deel van het kenniswerk wordt geautomatiseerd.

Dat begint met onderwijs. Onze scholen bereiden kinderen nog steeds voor op banen die er over tien jaar niet meer zullen zijn. Het begint ook met een eerlijke fiscale discussie: als bedrijven miljoenen besparen door mensen te vervangen door AI, waar gaat die winst naartoe? Een AI-taks is geen taboe, het is gezond verstand.

Ik ben niet tegen AI. Ik gebruik het zelf dagelijks. Maar ik weiger mee te doen aan het sprookje dat alles vanzelf goed komt. Dat komt het niet. Niet als we blijven doen alsof er niets aan de hand is.